ޔޫޙަންނާ ލިޔުއްވި އިންޖީލު
ތަޢާރަފު
ޔޫޙަންނާއަކީ އީސާގެފާނުގެ ޚަބަރުފުޅު ފެތުރުއްވުމަށް އެކަލޭގެފާނު ހޮއްވެވި ސަޙާބީންގެ ތެރޭގައި ހިމެނިވަޑައިގަންނަވާ ބޭކަލެކެވެ. ޔޫޙަންނާގެ ބައްޕަ ޒެބެދީ އަކީ މަސްވެރިއެކެވެ. މަންމައަކީ ސަލޯމީ އެވެ. އޭނާއަކީ އީސާގެފާނަށާއި ސަޙާބީންނަށް ގިނަގުނަ އެހީތަކެއްވެދީފައިވާ ބޭކަނބަލެކެވެ. އީސާގެފާނު ޔޫޙަންނާއަށް ގޮވާލެއްވީ ގޮނޑުދޮށުގައި އޭނާއާއި އޭނާގެ ކޮއްކޮ ޔާމިޒު އެމީހުންގެ ބައްޕަގެ މަސްހިފާދާ މަރާމާތުކުރަން ތިއްބައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ގޮވާލެއްވުމާއެކު އެ ދެބޭން ބައްޕަ ދޫކޮށްލާފައި ވަގުތުން އެކަލޭގެފާނު އަރިހަށް ހިނގައްޖެއެވެ.
ޔޫޙަންނާއަކީ ހިތުގެ އަޑީންވެސް އީސާގެފާނަށް ތަބާވި ބޭކަލެކެވެ. އޭނާ އުމުރުން ދުވަސްވެ މުސްކުޅިވިއިރުވެސް އެކަލޭގެފާނާ މެދު އޮތް އިތުބާރަށް ދެގޮތެއް ނުވެއެވެ. އެ ދެބޭކަލުން އެކަކު އަނެކަކު ދެކެ ނުހަނު ލޯބިވެއެވެ.
ޔޫޙަންނާ ލިޔުއްވި ގޮތުގައި އީސާގެފާނަކީ ހަމައެކަނި ރަސޫލުބޭކަލެއް ނޫނެވެ. އެކަލޭގެފާނު މި ދުނިޔެއަށް ވަޑައިގެންނެވީ އުޑުގައިވޮޑިގެންވާ މަތިވެރި ބައްޕާފުޅު މާތްރަސްކަލާނގެ ސިފަފުޅުތައް ހާމަ ކޮށްދެއްވުމަށެވެ. އަދި އެކަލާނގެއާއި އަހަރެމެން އިންސާނުންނާއި ދެމެދު ފުރިހަމަ ގުޅުމެއް ބޭއްވޭނޭ ގޮތް އަންގަވައި ހާމަ ކޮށްދެއްވުމަށެވެ. އީސާގެފާނަކީ މާ ކުރީއްސުރެ ވެސް މާތްރަސްކަލާނގެ ހޮއްވަވައި ފޮނުއްވާނޭ ކަމަށް އަންގަވާފައިވީ އަލްމަސީޙުއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ކިބަފުޅުގައި މާތްރަސްކަލާނގެ ޒާތުފުޅުގައި ވޮޑިގެންވާ އެންމެހާ ސިފަފުޅުތަކެއް ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ކިބަފުޅުގައި މާތްރަސްކަލާނގެ ސިފަފުޅުތަކާއި ނުގުޅޭ އެއްވެސް ސިފަފުޅެއް ނުވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ކިބަފުޅުގައި ވާ ހުރިހާ ސިފަފުޅުތަކަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ކިބަފުޅުގައިވާ ސިފަފުޅުތަކެވެ. އެގޮތުން އީސާގެފާނަށް މާތްރަސްކަލާނގެ ދަރިކަލުންގެ ލަޤަބު ދެއްވިފައިވެއެވެ. މި ލަޤަބުފުޅަކީ އެއްވެސް އިންސާނަކު އެކަލޭގެފާނަށް ދެއްވި ލަޤަބުފުޅެއް ނޫނެވެ. މިއީ އެކަލޭގެފާނު އުފަންވެވަޑައިގަތުމުގެ ވެސް ކުރިން މާތްރަސްކަލާނގެ އެކިރަސޫލު ބޭކަލުން މެދުވެރި ކުރައްވައި އެކަލޭގެފާނަށް ދެއްވާފައިވާ ލަޤަބުފުޅެކެވެ. އަދި މާތްރަސްކަލާނގެ ޖިބުރީލުގެފާނު މެދުވެރި ކުރައްވައި އީސާގެފާނު އުފަންވެވަޑައިގަތުމުގެ ކުރިން މަރިޔަމްގެފާނަށް ވެސް މިފަދައިން އަންގަވާފައިވެއެވެ. ”މަތިވެރި މާތްރަސްކަލާނގެ މާތްރޫޙުފުޅު މާތްރޫޙުފުޅު: މާތްރޫޙުފުޅަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ރޫޙުފުޅެވެ. މިރޫޙުފުޅަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ޚާއްސަ ކުރައްވާ ފޮނުއްވި އަލްމަސީޙު ކަމުގައިވާ އީސާގެފާނު ޤަބޫލުކުރާ މީހުންނަށް މާތްރަސްކަލާނގެ ދެއްވާ ހަދިޔާއެކެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ބަސްފުޅުތަކުގެ އަޑުއަހާ އެބަސްފުޅުތަކަށް ކިޔަމަންވާ މީހުންނަށް މާތްރޫޙުފުގެ އެހީތެރިކަން ލިބޭނެއެވެ. އަދި އީސާގެފާނު މެދުވެރިކޮށް ދެއްވި ދިންނަވާނޭ މަގުން އުޅުމަށް ވެސް މާތްރޫޙުފުޅު މީސްތަކުންނަށް އެހީތެރިވެދެއްވާނެއެވެ. މާތްރޫޙުފުޅުގެ ސަބަބުން އެރޫޙުފުޅު އެމީހަކާއި އެކުގައިވާ މީހަކަށް ފާފައިން ދުރުވެގެން އުޅުމަށް ބާރުލިބޭނެއެވެ. ކަނބުލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ފޮނުއްވޭނެ. އެންމެމަތިވެރި ރަސްކަލާނގެ އަމުރުފުޅަށް އުފަންވާ މި މާތް ކަލޭގެފާނުގެ ލަޤަބުކަމުގައި ހިމެނޭނީ ’މާތްރަސްކަލާނގެ ދަރިކަލުން‘ މިލަޤަބުފުޅު.“* ލޫކާސްގެ 1 ވަނަ ބާބުގެ 35 ވަނަ އާޔަތް.
”މާތްރަސްކަލާނގެ ދަރިކަލުން“ މިލަޤަބުގެ އަނެއް މާނައަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ޚާއްސަ ކުރައްވައި ޚިޔާރު ކުރެއްވި ރަސްގެފާނުއެވެ. ނުވަތަ އަލްމަސީޙު އެވެ. އީސާގެފާނަކީ މި ރަސްގެފާނެވެ. އެކަމަކު އެކަލޭގެފާނުގެ ރަސްކަމަކީ ރޫޙާނީ ރަސްކަމެކެވެ. މާތްރަސްކަލާނގެ އެކަލާނގެ ދަރިކަލުން ކަމަށް ވަޙީ ކުރައްވަނީ އެކަލާނގެއާ އެކަލޭގެފާނާ ދެމެދުގައި އޮންނަ ގާތްކަން ރަމްޒު ކޮށް ދެއްވުމަށެވެ. އޭގެ މާނައަކީ އެކަލޭގެފާނަކީ އެކަލާނގެއަށް ދުންޔަވީގޮތުން ލިބިވޮޑިގެން ވާ ދަރިކަލެކޭ އެއް ނޫނެވެ.
އީސާގެފާނު ތަފާތު ހަތް މުޢުޖިޒާތެއްގެ ވާހަކައާއި އަދި އެކަލޭގެފާނު ދެއްވި ހަތް ޚުތުބާއެއް ޔޫޙަންނާގެ ލިޔުއްވުމުގައި އެކުލެވިފައި ވެއެވެ. މި މުޢުޖިޒާތް ތަކަށް ބަލާލުމުން ޔަޤީންވާ ކަމަކީ ޙަޤީޤަތުގައިވެސް އީސާގެފާނު ފޮނުއްވެވުނީ މާތްރަސްކަލާނގެ ހަޒުރަތުން ކަމެވެ. އަދި އެ ޚުތުބާތަކަށް ބަލާލުމުންވެސް އެނގެނީ އެއީ ހަމަ އަސްލުގައިވެސް މާތްރަސްކަލާނގެ އެކަލޭގެފާނަށް ދަސްކޮށްދެއްވި ބަސްފުޅުތަކެއް ކަމެވެ.
ޔޫޙަންނާ މި ލިޔުން ލިއުނު ސަބަބު ހާމަކޮށް ދެއްވަމުން ވިދާޅުވީ މީސްތަކުންނަށް އީސާގެފާނަކީ ޙަޤީޤަތުގައިވެސް މާތްރަސްކަލާނގެ ދަރިކަލުންކަން އެނގި ގަބޫލު ކުރެވުމުން އެމީހުންނަށް ނިމުމެއް ނުވާ ދުނިޔެ ލިބޭނެ ގޮތް މެދުވެރި ވާނެ ކަމަށެވެ.
މުހިންމު ބައިތައް
އިސްބަސް 1‏:1‏-18
ޔަޙުޔާގެފާނާއި އީސާގެފާނުގެ ސަޙާބީން 1‏:19‏-51
އީސާގެފާނުގެ އުނގަންނައި ދެއްވުމާއި މުޢުޖިޒާތްތައް 2‏:1‏ — 12‏:50
ބައިތުލް މަޤްދިސްގެ ކާރީގައި އެންމެ ފަހުގެ ދުވަސްތައް ހޭދަކުރެއްވި ގޮތް 13‏:1‏ — 19‏:42
އަލުން އީސާގެފާނު ދުނިޔެއަށް ވަޑައިގެންނެވުން 20‏:1‏-31
ގަލީލީ ސަރަހައްދުގައި އަލުން ފެނިވަޑައިގަތުން 21‏:1‏-25
1
ދިރުން ލިބޭ ބަސްފުޅަކީ އީސާގެފާނު
ކާއިނާތު ވުޖޫދަށް އައުމުގެ ކުރިންވެސް ބަސްފުޅު ވޮޑިގެންވިއެވެ. ބަސްފުޅު ވޮޑިގެންވީ މާތްރަސްކަލާނގެ އާއި އެކުގައެވެ. އަދި ބަސްފުޅު އެއީ މާތްރަސްކަލާނގެއެވެ. ފުރަތަމަ ފެށުމުގައި ވެސް ބަސްފުޅު މާތްރަސްކަލާނގެއާއި އެކު ވޮޑިގެންވިއެވެ. މާތްރަސްކަލާނގެ ކާއިނާތުގައި ލެއްވި އެންމެހާ ތަކެއްޗެއްމެ އުފެއްދެވީ އެކަލޭގެފާނު، ނުވަތަ ބަސްފުޅު މެދުވެރިކުރައްވައެވެ. އެއްވެސް އެއްޗެއް އެކަލޭގެފާނާއި ނުލާ މާތްރަސްކަލާނގެ ނުހައްދަވައެވެ. ހުރިހާ އެއްޗަކަށް ދިރުން ލިބުނީ ބަސްފުޅުގެ ސަބަބުންނެވެ. އަދި އެންމެންނަށް އަލިކަން ލިބުނީ އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަޔާތްޕުޅުގެ ސަބަބުންނެވެ. އަލިކަން އަނދިރިކަމުގެ ތެރޭގައި ވިދަމުން ދެއެވެ. އަދި އަނދިރިކަމަކަށް އެ އަލިކަމެއް ނިއްވައެއް ނުލެވުނެވެ.
މާތްރަސްކަލާނގެ ފޮނުއްވުމުން ޔަޙުޔާގެފާނު ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. މާތްރަސްކަލާނގެ ޔަޙުޔާގެފާނު ފޮނުއްވީ މި އަލިކަމާއި ބެހޭގޮތުން މީސްތަކުންނަށް އަންގައިދީ ހެކިވުމަށެވެ. އަދި އެންމެންނަށް މި އަލިކަމާމެދު އޮޅުންފިލުވާދީ އެކަން ގަބޫލުކުރުމަށް އެހީވުމަށްޓަކައެވެ. ޔަޙުޔާގެފާނަކީ މި އަލިކަމެއް ނޫނެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވަޑައިގެންނެވީ މި އަލިކަމާއި ބެހޭގޮތުން މީސްތަކުންނަށް އަންގައިދިނުމަށްޓަކައެވެ. އެންމެންނަށް އަލިކަން ދެއްވާނެ ފަރާތްކަމަށް ވާ އަސްލު އަލިކަމުގެ ވެރިޔާ އޭރު ވަނީ ވަޑައިގަންވަން ކައިރިވެފައެވެ.
10 ދިރުން ލިބޭ ބަސްފުޅު ދުނިޔެއަށް އައެވެ. އަދި މާތްރަސްކަލާނގެ ދުނިޔޭގައި ވާހައި އެއްޗެއް ހެއްދެވީ އެ ބަސްފުޅުން ކަމުގައި ވިޔަސް ދުނިޔެއަކަށް އެ ބަސްފުޅެއް ނޭނގެއެވެ. 11 އެކަލޭގެފާނުގެ އަމިއްލަފުޅު ޤައުމަށް އެކަލޭގެފާނު ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ނަމަވެސް ޚުދު އެކަލޭގެފާނުގެ މީސްތަކުން ވެސް އެކަލޭގެފާނަކަށް މަރުޙަބާއެއް ނުކިއެވެ. 12 ނަމަވެސް އެކަލޭގެފާނު ގަބޫލުކޮށް އީމާންވި މީހުންނަށް މާތްރަސްކަލާނގެ ދަރިން ކަމުގައި ވުމުގެ ޙައްޤު އެކަލޭގެފާނު ދެއްވިއެވެ. 13 އެމީހުން އަލުން އުފަންވިއެވެ. އެހެނަސް އެއަކީ ޖިސްމާނީގޮތުން ނުވަތަ އިންސާނީ މެދުވެރިވުމަކުން އުފަންވި ބައެއް ނޫނެވެ. އެ އުފަންވުން އައީ މާތްރަސްކަލާނގެ ކިބަފުޅުންނެވެ.
14 މާތްރަސްކަލާނގެ ބަސްފުޅު އިންސާނަކަށް ވިއެވެ. އަދި އެބަސްފުޅު، ނުވަތަ އެކަލޭގެފާނު އަހަރެމެންގެ ތެރޭގައި އުޅުއްވަން ވަޑައިގަތެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ ނިހާޔަތަށް ވަފާތެރި ހަންހާރަވެތި ބޭކަލެކެވެ. އަހަރެމެންނަށް ވަނީ އެކަލޭގެފާނުގެ ޖަލާލަތުކަން ފެނިފައެވެ. އެ ޖަލާލަތުކަމަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ، އެކަލާނގެ ޚާއްސަ ކުރެއްވި ހަމައެކަނި ފަރާތަށް ދެއްވާ އެކަލާނގެ ޖަލާލަތު ކަމެވެ.
15 އެއްވެފައި ތިބި މީހުންނަށް ގޮވައި ޔަޙުޔާގެފާނު މިކަން އިޢުލާން ކުރެއްވި އެވެ. ”އަހަރެން ބުނަމުން އައީ މިކަލޭގެފާނެއްގެ ވާހަކައެވެ. އަހަރެން ބުނިން، ’އަހަރެންގެ ފަހަތުން އަހަންނަށް ވުރެން މާ މަތިވެރި ބޭކަލަކު އެބަ ވަޑައިގަންނަވައޭ، އެބޭކަލަކީ އަހަންނަށް ވުރެ މާ ކުރީގައި ވެސް އުޅުއްވި ބޭކަލެކޭ.‘ “
16 އެކަލޭގެފާނުގެ ނިމުމެއް ނުވާ ޚަޒާނާއިން އަހަރެމެން އެންމެންނަށް ރަޙުމަތަކަށް ފަހު ރަޙުމަތެއް ލިބިގެން ދިޔަ. 17 މާތްރަސްކަލާނގެ މޫސާގެފާނު މެދުވެރި ކުރައްވާ އެކަލާނގެ އަމުރުފުޅުތަކާއި ގަވާއިދުތައް އެންގެވިއެވެ. ނަމަވެސް އެކަލާނގެ ދެއްވާ ދެގޮތެއްވުމެއް ނުވާ، ބަދަލުވުމެއް ނުވާ ލޯބިފުޅާއި އެކަލާނގެއާއި ބެހޭ ތެދު ފާޅުވެ އެނގުނީ އީސާ އަލްމަސީޙު އަލްމަސީޙު: ހިބްރޫ ބަހުން މިލަފްޒުގެ މާނައަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ކަނޑަ އަޅުއްވާފައިވާ ނޫނީ ޚާއްސަ ކުރައްވާފައިވާ މީހާއެވެ. ގުރީކު ބަހުން އަލްމަސީޙުއަށް ކިޔެނީ ކުރިސްޓޮސް އެވެ. މާތްރަސްކަލާނގެ ދުނިޔެ ފެށުނީއްސުރެން ރަސޫލު ބޭކަލުން މެދުވެރި ކުރައްވާ އެކަލާނގެ އަލްމަސީޙު ފޮނުއްވާނެ ކަމުގައި މީސްތަކުންނަށް އަންގަވަމުން ގެންދެއްވި އެވެ. އެހެން ކަމުން މާތްރަސްކަލާނގެ ކިބަފުޅަށް އީމާންވީ މީސްތަކުން އަލްމަސީޙު ދުނިޔެއަށް ވަޑައިގަތުމުގެ އިންތިޒާރުގައި ތިއްބެވެ. އަލްމަސީޙު އަކީ އެމީހުންގެ ރަށްތައް ރައްކާތެރި ކޮށްދީ އަދާވާތްތެރިންގެ ކިބައިން ސަލާމަތް ކޮށްދޭނެ ބޭކަލެއް ކަމުގައެވެ. އަދި އެ ބޭކަލަކީ ހަމަ އެކަނި ރަސޫލެއް ނޫން ކަމަށެވެ. އެ ބޭކަލަކު ވާނީ ރަސްކަލަކަށް ކަމަށް ވެސް މެއެވެ. މިއީ ބަނީއިސްރާއީލުންނަށް މާތްކަލާނގެ ކުރައްވާފައިވާ ވައުދުފުޅެއް ވީމައެވެ. ރަސޫލު ބޭކަލުން އަންގަވައިފައި ވަނީ އަލްމަސީޙު ވަޑައިގަންނަވާނީ މާތްރަސްކަލާނގެ ރަސްކަންފުޅު ޤާއިމު ކުރެއްވުމަށްޓަކައި ކަމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނު މީސްތަކުންގެ ބަލިތަކުން ފަސޭހަކުރައްވާ ފާފަވެރިކަމުން މިންޖުކޮށް ދިންނެވުމަށެވެ. އަދި އަލްމަސީޙުއަށް އަނިޔާ އާއި ވޭން ލިބިވަޑައިގެން އަވަހާރަވާނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ތިން ވަނައަށް ވާ ދުވަހު އެކަލޭގެފާނު އަލުން ދިރި ދުނިޔެއަށް ވަޑައިގަންނަވާނެ ކަމަށެވެ. މީސްތަކުން އަލްމަސީޙު ޤަބޫލުކޮށް އެކަލޭގެފާނުގެ ނަންފުޅުގަނެ ދުޢާކޮށް އެދުމުން މާތްރަސްކަލާނގެ އެމީސްތަކުންގެ ފާފަތައް ފުއްސަވާނެ ކަމަށެވެ. ރަސޫލު ބޭކަލުން އަލްމަސީޙުއާއި މެދު ބަޔާން ކުރެއްވި ހުރިހާ ކަމެއް އީސާގެފާނު މިދުނިޔެއަށް ވަޑައިގަތުމުން އެބޭކަލުން އެވިދާޅުވި ފަދައިން ހިނގާ ދިޔަ އެވެ. އެއީ އީސާގެފާނަކީ އެތައް ޒަމާނަކުންސުރެން އެރަސޫލުބޭކަލުން އެބޭކަލަކާއި މެދު އަންގަވަމުން ގެންދެވި އަލްމަސީޙުއެވެ. މެދުވެރިކޮށެވެ. 18 އެކަކަށް ވެސް މާތްރަސްކަލާނގެ ފެނިފައެއް ނުވެއެވެ. އެކަމަކު މާތްރަސްކަލާނގެ ހަމައެކަނި ޚާއްސަ ކުރެއްވި ފަރާތާއި އެކަލާނގެއާ އެއީ އެއް ފަރާތެކެވެ. އެފަރާތަކީ އުޑުގައި ވޮޑިގެންވާ ބައްޕާފުޅުގެ ހިތްޕުޅާ ގާތުގައި ވާ ފަރާތެކެވެ. އަހަރެމެންނަށް މާތްރަސްކަލާނގެ އަކީ ކޮބައިކަން ހާމަކޮށް ދެއްވަނީ މި ޚާއްސަ ފަރާތުންނެވެ. މާތްރަސްކަލާނގެ ހަމައެކަނި ޚާއްސަ ކުރެއްވި ފަރާތް ކަމަށް ބުނެވިފައިވާ ތަނުގައި ބައެއް ފަތްފުށް ތަކުގައި ލިޔެވިފައި ވަނީ ”ދަރިކަލުން“ ނުވަތަ މި ނޫންވެސް މިފަދަ ގޮތަކަށެވެ.
ޔަޙުޔާގެފާނު އީސާގެފާނާއިމެދު ވިދާޅުވި ބަސްފުޅު
19 ޖެރޫސަލަމުން، ބަނީއިސްރާއީލުގެ ވެރިން ޔަޙުޔާގެފާނުގެ ގާތުން އެކަލޭގެފާނަކީ ކާކުތޯ އަހައި ސުވާލު ކުރުމަށް އިމާމުންނާއި އިމާމުން: އިމާމުންނަކީ ބައިތުލް މަޤްދިސްގެ ޚަރަމްފުޅުގައި ޚިދުމަތް ކުރާ މީހުންނެވެ. ބައިތުލް މަޤްދިސްގެ ޚަރަމްފުޅުގައި ޚިދުމަތް ކުރާ އެތައް ބައިވަރު އިމާމުންނެއްވިއެވެ. އިމާމުން ބައިތުލް މަޤްދިސް ފިޔަވާ އެހެން އެއްވެސް ދީނީ މަރުކަޒެއްގައި ޚިދުމަތެއް ނުކުރެއެވެ. އެމީހުންގެ ވަޒީފާގެ މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މުހިންމު އެއްކަމަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ކިބަފުޅަށް އަޅުކަމުގެ ގޮތުން ކުރެވޭ ޤުރުބާންތައް ގެނައުމުން އެއެއްޗެތި އަންދާ އަދި މީހުންނަށްޓަކާ ދުޢާކުރުމެވެ. ބަނީއިސްރާއީލުންގެ މެދުގައި އިމާމުންނަށް ވަރަށް އިޙުތިރާމް ކުރެވެއެވެ. އިމާމުންގެ ތެރޭގައި ތިންދަރަޖައެއް ވެއެވެ. އެއީ އިމާމުންނާއި، ބޮޑުއިމާމުންނާއި އަދި އުއްތަމަ އިމާމެވެ. އިމާމުންނާއި ބޮޑުއިމާމުންގެ ހުރިހާ އެންމެންނަކީ ވެސް އުއްތަމަ އިމާމުގެ ދަށުން މަސައްކަތް ކުރާ ބައެކެވެ. އުއްތަމަ އިމާމަކީ ދީނީ ހުރިހާ ކަމެއްގައިވެސް އެންމެ އިސްފަރާތެވެ. އަދި ބައިތުލް މަޤްދިސް ބަލަހައްޓާ އެހީތެރީން ފޮނުވުމުން ޔަޙުޔާގެފާނު އެމީހުންނަށް މިފަދައިން ވިދާޅުވެ އެންގެވިއެވެ. ގުރީކު ފޮތްތަކުގައި ލިޔެވިފައިވާ ގޮތުގައި މި އެހީތެރީންނަކީ ލީވާއީގެ ދަރިކޮޅުގެ މީހުންނެވެ. 20 އެމީހުން ކުރި ހުރިހާ ސުވާލަކަށް ޔަޙުޔާގެފާނު ހެކިވެ ވަރަށް ހާމަކަމާއިއެކު ސާފު ޖަވާބުދެއްވައި ވިދާޅުވިއެވެ. ”އަހަރެން މިއަކީ އަލްމަސީޙުއެއް§ މިލަފްޒުގެ މާނައަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ކަނޑަ އަޅުއްވާފައިވާ ނޫނީ ޚާއްސަކުރައްވާފައިވާ ބޭކަލެކެވެ. ބައެއް ލަފުޒުތަކުގެ މާނައިގައިވާ ”އަލްމަސީޙު“ މި ބަސް ބައްލަވާ. ނޫން.“
21 ދެން އެމީހުން ބުންޏެވެ. ”އެހެންވީއިރު ކަލޭގެފާނު ތީ ކޮންބޭކަލެއްތޯ؟ ތިޔައީ ނަބީ އިލިޔާސްގެފާނު އިލިޔާސްގެފާނު: އެކަލޭގެފާނަކީ ބަނީއިސްރާއީލުގެ މީހުންގެ ގާތަށް ފޮނުއްވުނު ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ތެރެއިން ވަރަށް މުހިންމު އެއްރަސޫލުބޭކަލެކެވެ. އެކަލޭގެފާނު މޫސާގެފާނު އެންގެވި ގޮތާއި އަމުރުފުޅުތައް ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކާ ވަރަށްބޮޑަށް މަސައްކަތް ކުރެއްވިއެވެ. އަދި މީސްތަކުން އެހެނިހެން ކަލާނގެތަކަށް އަޅުކަން ކުރުން ހުއްޓުމަށް ވެސް އެކަލޭގެފާނު ގަދަ އަޅާ މަސައްކަތް ކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު އުޅުއްވި ޒަމާނުގައި ބަޢަލް އޭ ކިޔުނު ކަލާނގެއަށް އަޅުކަންކުރުން ވަނީ ބަނީއިސްރާއީލުގެ މައްޗަށް ފެތުރިފައެވެ. އިލިޔާސްގެފާނަށް މާތްރަސްކަލާނގެ ކިބަފުޅުން ލިބިވަޑައިގެންނެވި ބާރުފުޅާއި އަޒުމާއި އެކު އެކަލޭގެފާނު ރަސްރަސްކަލުންނާއި ވެސް ދެކޮޅުހެއްދެވިއެވެ. އެމީހުން މާތްރަސްކަލާނގެ އެންގެވި މަގުން ކަންތައް ނުކުރާތީ އާއި އަދި ރައްޔިތުންގެ މައްޗަށް ވެރިކަންކުރާ ޚުދުމުޚުތާރު އިންސާފެއް ނެތް ގޮތާއި މެދު އެކަލޭގެފާނު ދެކޮޅުހެއްދެވިއެވެ. އިލިޔާސްގެފާނު މިދުނިޔޭގައި އުޅުއްވީ އީސާގެފާނު ދުނިޔެއަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ގާތްކަޑަކަށް އަށް ސަތޭކަ ވަރަކަށް އަހަރު ކުރިންނެވެ. ތޯ؟“
ޔަޙުޔާގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ”ނޫން އަހަރެން މިއީ އިލިޔާސްގެފާނެއް ވެސް ނޫން.“
”ވީއިރު ތިޔައީ ފޮނުއްވޭނެ ޚާއްސަ ރަސޫލާތޯ؟“* އެތައް އަހަރެއްގެ ކުރިން މާތްރަސްކަލާނގެ މޫސާގެފާނަށް ވަޙީކުރައްވާފައި ވަނީ ބަނީއިސްރާއީލުގެ މީހުންގެ ތެރެއިން ޚާއްސަ ރަސޫލުބޭކަލަކު ފޮނުއްވޭނެ ކަމުގައެވެ. އެބޭކަލަކީ އީސާ އަލްމަސީޙުއެވެ.
ޔަޙުޔާގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ”ނޫން އެހެންނެއް ވެސް ނޫން.“
22 ދެން އެމީހުން ބުންޏެވެ. ”ވީއިރު ތިޔައީ ކޮންބޭކަލެއްތޯ؟ އަޅުގަނޑުމެން ފޮނުއްވި މީހުންނަށް އަޅުގަނޑުމެން ސާފު ޖަވާބެއް ދޭން އެބަޖެހޭ. އެހެންވީމާ ވިދާޅުވެބައްލަވަ. ކަލޭގެފާނާއި ދޭތެރޭ ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާން ބޭނުންފުޅު ވަނީ ކީކޭތޯ؟“
23 ދެން ޔަޙުޔާގެފާނު ނަބީ ޔަޝަޔާޙުގެފާނު ވިދާޅުވި ބަސްފުޅުތައް ބޭނުންކުރައްވައި މިފަދައިން ބުނެ އެމީހުންނަށް ޖަވާބުދެއްވިއެވެ. ”އަހަރެން މިއީ ހަނަފަސް ސަހަރާގެތެރޭގައި، މާތްރަސްކަލާނގެއަށްޓަކައި، ސީދާ މަގެއް ތައްޔާރުކުރުމަށް ގޮވަމުން ދާ މީހާއޭ.“
24‏-25 މިމީހުންގެ ތެރޭގައި ބައެއް ފަރީސީ ފަރީސީން: މިއީ ބަނީއިސްރާއީލުގެ އެންމެ ބާރުގަދަ ދީނީ ބައިގެ މީހުންނެވެ. މިމީހުންނަކީ ދީނުގެ ކަންތައްތަކުގެ ޤަވާއިދުތައް އެންމެ ކުޑަމިންވަރެއް ވެސް އުނިނުކޮށް ކޮށްއުޅުނު ބަޔެކެވެ. އެހެން މީހަކުވެސް ކިރިޔާވެސް ކަމެއް އުނިކޮށްފިނަމަ ފަރީސީނުގެ މީހުން އެމީހަކާއި ދޭތެރޭ މައާފެއް ނުކުރެއެވެ. އަދި އެކަމުގެ ސަބަބުން އެމީހަކަށް އަދަބު ލިބެއެވެ. ބަނީއިސްރާއީލުންގެ މެދުގައި ފަރީސީންނަށް ވަރަށްބޮޑަށް އިޙުތިރާމް ކުރެވެއެވެ. މަޒުހަބުގެ މީހުން ވެސް ޔަޙުޔާގެފާނުގެ އަރިހަށް ފޮނުއްވުނެވެ. އެމީހުން ބުންޏެވެ. ”ކަލޭ ތިޔައީ އަލްމަސީޙު ކަމުގައި ނުވާ ހިނދު، އިލިޔާސްގެފާނު ކަމުގައި ނުވާ ހިނދު އަދި ފޮނުއްވޭނެ ޚާއްސަ ރަސޫލާ ކަމުގައި ނުވާހިނދު ކަލޭ މީސްތަކުން ތައުބާގެ ހިނެވުމުން ތައުބާގެ ހިނެވުން: މި ހިނެވުމަކީ މީހަކު ފާފައިން ދުރުވެ އެމީހާގެ ފާފަވެރި ނަފުސު މަރުވެ އަލުން އާ ސާފު ތޯހިރު ނަފުސެއް އުފަން ވެއްޖެކަން ރަމްޒުކޮށްދިނުމަށް ހިނައިގަނެވޭ ހިނައިގަތުމެކެވެ. މި ހިނެވުން މީހަކު ހިނެވޭ ގޮތަކީ ފެން އެމީހެއްގެ ބޮލަށް އަޅާ ހަށިގަނޑުން ލައިގެން ފައިބައިގެން ދާ ގޮތަށް ނުވަތަ އެމީހާ ފެން އެއްޗެއްގެ އަޑިއަށް ލާފައި ނެގުމުންނެވެ. މާތްރަސްކަލާނގެ ޚާއްސަކުރައްވާ ފޮނުއްވާނެ އަލްމަސީޙު ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރިން މީސްތަކުން ތައުބާވެ އެބައިމީހުންގެ ހިތްތައް ސާފުކުރުމަށް ޔަޙުޔާގެފާނު މީސްތަކުންނަށް ގޮވާލެއްވިއެވެ. އަދި ޔަޙުޔާގެފާނު އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ހިނައިގަތުމަށް އައި މީސްތަކުން ތައުބާގެ ހިނެވުމުން ހިނެވީ އުރުދުން ކޯރުގެ އައްސޭރީގައެވެ. އަދި ހަމައެފަދައިން ތައުބާގެ ހިނެވުމަކީ މީހަކު އީސާގެފާނު ޤަބޫލުކޮށް އެކަލޭގެފާނުގެ ބަސްފުޅުތައް އަހާ އެބަސްފުޅުތަކާއި އެއްގޮތަށް އަމަލުކުރުމަށް ގަސްތުކޮށްފި ހިނދުމެ ހިނެވޭ ހިނެވުމެކެވެ. ”ޔަޙުޔާގެފާނު“ ބަލާ. ތިޔަ ހިނަވަނީ ކީއްވެ؟“
26‏-27 ޔަޙުޔާގެފާނު ޖަވާބުގައި ވިދާޅުވިއެވެ. ”އަހަރެން މީސްތަކުން މި ހިނަވަނީ ފެނުން. ނަމަވެސް އެބޭކަލަކީ ކޮބައިކަން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނޭނގޭ ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރޭގައިވާ ބޭކަލަކު އަހަރެންނަށް ފަހު އެބަ ވަޑައިގަންނަވާ. އަހަރެން މިއީ އެކަލޭގެފާނުގެ ދެރަ ނޯކަރަށް ވުމަށް ވެސް އެކަށީގެންވާ މީހެއް ނޫން.“
28 މި ކަންތައްތައް މިފަދައިން ހިނގީ އުރުދުންކޯރުގެ އިރުމަތީގައިވާ ބެތާނިޔާ އޭ ކިޔުނު ރަށެއްގައެވެ. އެއީ ޔަޙުޔާގެފާނު މީސްތަކުން ތައުބާގެ ހިނެވުން ހިނަވަމުން ގެންދިޔަ ތަނެވެ.
އީސާގެފާނު އެއީ މާތްރަސްކަލާނގެ ކުރެއްވި ޤުރުބާން
29 ޖެހިގެން އައި ދުވަހު ޔަޙުޔާގެފާނުގެ ގާތަށް އީސާގެފާނު ވަޑައިގަންނަވާތަން އެކަލޭގެފާނަށް ފެނިވަޑައިގަތުމުން މިފަދައިން ވިދާޅުވިއެވެ. ”ނިކަން ދެކިބަލަ! އެ ވަޑައިގަންނަވަނީ މާތްރަސްކަލާނގެ އިންސާނުންގެ ފާފަތަކުގެ ބަދަލު ދެއްކުމަށް ކައްފާރާއެއްގެ ގޮތުގައި ޤުރުބާން ކުރެއްވުމަށް ޤުރުބާން ކުރުން: މާތްރަސްކަލާނގެ މޫސާގެފާނު މެދުވެރިކުރައްވާ ބަނީއިސްރާއީލުގެ މީހުންނާއި އެކު އިޤްރާރެއް ކުރެއްވިއެވެ. މިއިޤްރާރުގައި ހިމެނޭ އެއްގަވައިދަކީ ބަނީއިސްރާއީލުގެ މީހުން ކުރަންޖެހޭ ޤުރުބާންތަކެކެވެ. މިޤުރުބާންތައް ކުރުމުގެ ތިން މަޤްސަދެއްވެއެވެ. އޭގެތެރެއިން ފުރަތަމަ ކަމަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ކިބަފުޅަށް އިޙުތިރާމް އަދާކޮށް އެކަލާނގެ ދެއްވި ރަޙުމަތްތަކުގެ މައްޗަށް ޝުކުރުކުރުމެވެ. ދެވަނަ ކަމަކީ ކުރެވިފައިވާ ފާފަތަކަށް ތައުބާވެ އެކަންތައް ތަކަށް އެކަލާނގެ ކިބަފުޅުން މަޢާފުލިބިގަތުމެވެ. އަދި ތިންވަނަކަމަކީ ތިމާގެ ފާފަތަކުގެ ސަބަބުން ތިމާއަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ކިބަފުޅުގައި ނުތާހިރު މީހަކަށް ވެއެވެ. ނަމަވެސް އެމީހުން ކުރާ ޤުރުބާނުގެ ސަބަބުން އެކަލާނގެ ކިބަފުޅުގައި އެމީހަކީ ތާހިރުމީހަކު ކަމުގައިވެއެވެ. އެއީ އެމީހާގެ ފުރާނާއިގެ ބަދަލުގައި ޤުރުބާން ކުރެވޭ ޖަނަވާރުގެ ސަބަބުންނެވެ. ފޮނުއްވި ކަންބަޅި. 30 އަހަރެންނަށް ފަހު އެހެން ބޭކަލަކު ވަޑައިގަންނަވާނެޔޭ، އެބޭކަލަކީ އަހަރެންނަށް ވުރެ މާ މަތިވެރި ބޭކަލެކޭ، އަދި އެކަލޭގެފާނު އަހަރެން ދުނިޔެއަށް އައުމުގެ މާކުރިންވެސް ވެއޭ ބުނެ އަހަރެން ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެންގި ކަލޭގެފާނަކީ މިއީ. 31 އަހަރެން ވެސް ކުރިއަކު އެކަލޭގެފާނެއް ނޭނގުނު. ނަމަވެސް އަހަރެން މީސްތަކުން ހިނަވަމުން މި ދިޔައީ އެކަލޭގެފާނަކީ ކޮބައިކަން ބަނީއިސްރާއީލުގެ އެންމެހާ މީސްތަކުންނަށް ހާމަކޮށް ދިނުމަށް.“
32 ދެން ޔަޙުޔާގެފާނު މިފަދައިން ވިދާޅުވެ އެންގެވިއެވެ. ”މާތްރަސްކަލާނގެ މާތްރޫޙުފުޅު މާތްރޫޙުފުޅު: މާތްރޫޙުފުޅަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ރޫޙުފުޅެވެ. މިރޫޙުފުޅަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ޚާއްސަ ކުރައްވާ ފޮނުއްވި އަލްމަސީޙު ކަމުގައިވާ އީސާގެފާނު ޤަބޫލުކުރާ މީހުންނަށް މާތްރަސްކަލާނގެ ދެއްވާ ހަދިޔާއެކެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ބަސްފުޅުތަކުގެ އަޑުއަހާ އެބަސްފުޅުތަކަށް ކިޔަމަންވާ މީހުންނަށް މާތްރޫޙުފުގެ އެހީތެރިކަން ލިބޭނެއެވެ. އަދި އީސާގެފާނު މެދުވެރިކޮށް ދެއްވި ދިންނަވާނޭ މަގުން އުޅުމަށް ވެސް މާތްރޫޙުފުޅު މީސްތަކުންނަށް އެހީތެރިވެދެއްވާނެއެވެ. މާތްރޫޙުފުޅުގެ ސަބަބުން އެރޫޙުފުޅު އެމީހަކާއި އެކުގައިވާ މީހަކަށް ފާފައިން ދުރުވެގެން އުޅުމަށް ބާރުލިބޭނެއެވެ. އުޑުން ކޮތަރެއް ފަދައިން ވަޑައިގެން އެކަލޭގެފާނުގެ ހަށިކޮޅު މަތީގައި ވަނިކޮށް އަހަރެން ދުށިން. 33 އަހަރެންނަށް ވެސް އެކަލޭގެފާނު ކުރިއަކު ނޭނގޭ. ނަމަވެސް އަހަރެން މީސްތަކުން ފެނުން ތައުބާގެ ހިނެވުން ހިނަވަން ފޮނުއްވި ހިނދު މާތްރަސްކަލާނގެ އަހަރެންނަށް އެންގެވި. ’މާތްރޫޙުފުޅު މީހެއްގެ ކައިރިއަށް ވަޑައިގެން އެމީހެއްގެ މަތީގައި ވާތަން ކަލެއަށް ފެންނަ ހިނދު އެމީހަކީ ތިމަންކަލާނގެ ފޮނުއްވި ޚާއްސަ ބޭކަލަކު ކަމާއި އަދި އެބޭކަލަކީ މީސްތަކުން މާތްރޫޙުފުޅުން ހިނެވޭ، ތައުބާގެ ހިނެވުމުން، ހިނަވާނެ ކަލޭގެފާނު ކަން ދެނެގަންނާތި.‘ 34 އީސާގެފާނާއި މެދު މިފަދައިން ކަންތަން ހިނގާ ދިޔަތަން އަހަރެން ދުށިން. އެހެން ކަމުން އީސާގެފާނަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ޚާއްސަގޮތެއްގައި ހޮއްވެވި ބޭކަލެއް ކަމަށް އަހަރެން ހެކިވަން.“
އީސާގެފާނުގެ އެންމެފުރަތަމަ އަސްޙާބީން
35 އަނެއްދުވަހުވެސް ޔަޙުޔާގެފާނު އެކަލޭގެފާނުގެ ދެ އަސްޙާބީއަކާ އެކު އެތަނުގައި ތިއްބެވިއެވެ. 36 އެދުވަހު އީސާގެފާނު އެތާނ ކައިރިން ވަޑައިގަންނަވާތަން ޔަޙުޔާގެފާނަށް ފެނިވަޑައިގަތުމުން ވިދާޅުވިއެވެ. ”ބައްލަވަ! އެ ވަޑައިގަންނަވަނީ މާތްރަސްކަލާނގެ ޚާއްސަ ކުރައްވައި ފޮނުއްވި ކަންބަޅި.“ އެކަލޭގެފާނަކީ ފާފައިގެ ކައްފަރާއެއްގެ ގޮތުގައި ކަތިލެވޭ ކަންބަޅިއެއް ކަމުގައެވެ. ފެށުން ބާވީސްވަނަ ބާބު އަދި އަޅުވެތިކަމުން މިނިވަންވުން ބާރަވަނަ ބާބު ބައްލަވާ. 37 ޔަޙުޔާގެފާނުގެ އެ ދެ އަސްޙާބީންނަށް އެކަލޭގެފާނު މިހެން ވިދާޅުވި އަޑުއިވުމުން އެމީހުން އީސާގެފާނާއި އެކު އެކަލޭގެފާނުގެ ފަހަތްޕުޅުން ދިޔައެވެ.
38 އީސާގެފާނު ފަހަތްޕުޅަށް ބެއްލެވި ހިނދު އެމީހުން އަންނަތަން ފެނިވަޑައިގެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ”ތިޔަބައިމީހުން ތިޔަ ހޯދަނީ ކޯންޗެއް؟“
އެމީހުން ޖަވާބުގައި ދެންނެވިއެވެ. ”އެދުރުކަލޭގެފާނު. މިތަނުގައި ގުރީކުބަހުން ލިޔެވިފައި ވަނީ ”ރައްބި، މިބަހުގެ މާނައަކީ އެދުރުކަލޭގެފާނުއެވެ.“ މިފަދައިންނެވެ. ކަލޭގެފާނު ހުންނަވަނީ ކޮންތާނކު؟“
39 އީސާގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ”ކަލޭމެންވެސް އާދޭ ބަލާލަން.“ ދެން އެމީހުން އެކަލޭގެފާނާއިއެކު އެކަލޭގެފާނު ހުންނެވި ތަނަށް ދިޔައެވެ. އޭރު ގާތްގަނޑަކަށް ހަވީރު ހަތަރެއް ޖަހަނީއެވެ. ދެން އެމީހުން އެދުވަހުގެ ބާކީ އޮތް ވަގުތު އީސާގެފާނުގެ އަރިހުގައި މަޑުކުރިއެވެ.
40 ޔަޙުޔާގެފާނު އީސާގެފާނާއި މެދު ވިދާޅުވި ބަސްފުޅު އަޑުއިވިގެން އީސާގެފާނުގެ ފަހަތްޕުޅުން ވަޑައިގަތް ދެމީހުންގެ ތެރެއިން އެކަކީ ޝަމްއޫނުގެ ކޮއްކޮ އަންދުރާއި އެވެ. 41 އަންދުރާއި އެތަނުން އެނބުރި ގޮސް ފުރަތަމައިން ވެސް ދިޔައީ އޭނާގެ ބޭބެ ޝަމްއޫނު ހޯދުމަށެވެ. އޭނާ ފެނުމުން އަންދުރާއި ބުންޏެވެ. ”އަހަރެމެންނަށް މާތްރަސްކަލާނގެ ޚާއްސަކުރައްވާ ފޮނުއްވި އަލްމަސީޙު އަލްމަސީޙު: ހިބްރޫ ބަހުން މިލަފްޒުގެ މާނައަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ކަނޑަ އަޅުއްވާފައިވާ ނޫނީ ޚާއްސަ ކުރައްވާފައިވާ މީހާއެވެ. ގުރީކު ބަހުން އަލްމަސީޙުއަށް ކިޔެނީ ކުރިސްޓޮސް އެވެ. މާތްރަސްކަލާނގެ ދުނިޔެ ފެށުނީއްސުރެން ރަސޫލު ބޭކަލުން މެދުވެރި ކުރައްވާ އެކަލާނގެ އަލްމަސީޙު ފޮނުއްވާނެ ކަމުގައި މީސްތަކުންނަށް އަންގަވަމުން ގެންދެއްވި އެވެ. އެހެން ކަމުން މާތްރަސްކަލާނގެ ކިބަފުޅަށް އީމާންވީ މީސްތަކުން އަލްމަސީޙު ދުނިޔެއަށް ވަޑައިގަތުމުގެ އިންތިޒާރުގައި ތިއްބެވެ. އަލްމަސީޙު އަކީ އެމީހުންގެ ރަށްތައް ރައްކާތެރި ކޮށްދީ އަދާވާތްތެރިންގެ ކިބައިން ސަލާމަތް ކޮށްދޭނެ ބޭކަލެއް ކަމުގައެވެ. އަދި އެ ބޭކަލަކީ ހަމަ އެކަނި ރަސޫލެއް ނޫން ކަމަށެވެ. އެ ބޭކަލަކު ވާނީ ރަސްކަލަކަށް ކަމަށް ވެސް މެއެވެ. މިއީ ބަނީއިސްރާއީލުންނަށް މާތްކަލާނގެ ކުރައްވާފައިވާ ވައުދުފުޅެއް ވީމައެވެ. ރަސޫލު ބޭކަލުން އަންގަވައިފައި ވަނީ އަލްމަސީޙު ވަޑައިގަންނަވާނީ މާތްރަސްކަލާނގެ ރަސްކަންފުޅު ޤާއިމު ކުރެއްވުމަށްޓަކައި ކަމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނު މީސްތަކުންގެ ބަލިތަކުން ފަސޭހަކުރައްވާ ފާފަވެރިކަމުން މިންޖުކޮށް ދިންނެވުމަށެވެ. އަދި އަލްމަސީޙުއަށް އަނިޔާ އާއި ވޭން ލިބިވަޑައިގެން އަވަހާރަވާނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ތިން ވަނައަށް ވާ ދުވަހު އެކަލޭގެފާނު އަލުން ދިރި ދުނިޔެއަށް ވަޑައިގަންނަވާނެ ކަމަށެވެ. މީސްތަކުން އަލްމަސީޙު ޤަބޫލުކޮށް އެކަލޭގެފާނުގެ ނަންފުޅުގަނެ ދުޢާކޮށް އެދުމުން މާތްރަސްކަލާނގެ އެމީސްތަކުންގެ ފާފަތައް ފުއްސަވާނެ ކަމަށެވެ. ރަސޫލު ބޭކަލުން އަލްމަސީޙުއާއި މެދު ބަޔާން ކުރެއްވި ހުރިހާ ކަމެއް އީސާގެފާނު މިދުނިޔެއަށް ވަޑައިގަތުމުން އެބޭކަލުން އެވިދާޅުވި ފަދައިން ހިނގާ ދިޔަ އެވެ. އެއީ އީސާގެފާނަކީ އެތައް ޒަމާނަކުންސުރެން އެރަސޫލުބޭކަލުން އެބޭކަލަކާއި މެދު އަންގަވަމުން ގެންދެވި އަލްމަސީޙުއެވެ. ފެނިއްޖެ.“ ގުރީކު ބަހުން އަލްމަސީޙުއަށް ކިޔެނީ ކުރިސްޓޮސް އެވެ.
42 އަންދުރާއި އީސާގެފާނުގެ އަރިހަށް ޝަމްއޫނު ގެންދިޔައެވެ. އީސާގެފާނު ވަރަށް ފުން ނަޒަރަކުން ޝަމްއޫނުއާއި ދިމާއަށް ބައްލަވާލައްވާފައި ވިދާޅުވިއެވެ. ”ކަލެއަކީ ޔޫޙަންނާގެ ދަރި ޝަމްއޫނު. ނަމަވެސް މިއަދުން ފެށިގެން ކަލޭގެ ނަމަކީ ކީފާ.“ ކީފާގެ މާނައަކީ ޕަތަރަސްއެވެ.§ އަދި ޢިބްރާނީ ބަހުން ”ކީފާ“ އާއި ގުރީކު ބަހުން ”ޕަތަރަސް“ މި ދެބަހުގެ ވެސް މާނައަކީ އެއްމާނައެކެވެ. އެއީ ހިލައެވެ.
އީސާގެފާނު ފިލިޕު އާއި ނަތާނިއެލް ހޮއްވެވުން
43 އަނެއްދުވަހު އީސާގެފާނު ގަލީލީ ސަރަހައްދަށް ވަޑައިގަތުމަށް ގަސްތުކުރައްވައި ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެތާނގައި އީސާގެފާނު ފިލިޕުއާއި ބައްދަލު ކުރެއްވިއެވެ. އެވަގުތު އީސާގެފާނު އޭނާއަށް ވިދާޅުވިއެވެ. ”އަހަރެންނާއި އެކު އާދޭ.“ 44 ފިލިޕު އަކީ ބެތުސައިދާގެ މީހެކެވެ. އަންދުރާއި އާއި ޕަތަރަސް ވެސް އެއީ އެރަށު ބަޔެކެވެ.
45 ފިލިޕު ގޮސް އޭނާގެ ރައްޓެއްސެއް ކަމުގައިވާ ނަތާނިއެލް ހޯދާފައި އޭނާ ގާތު ބުންޏެވެ. ”މޫސާގެފާނާއި އެހެނިހެން ވެސް ރަސޫލުންނާ ނަބީބޭކަލުން އެކަލޭގެފާނަކާއި މެދު ލިޔުއްވި ކަލޭގެފާނު އަހަރެމެންނަށް ފެނިއްޖެ. އެކަލޭގެފާނަކީ ޔޫސުފުގެ ދަރިފުޅު ނާޒަރަތު އަވަށުން ވަޑައިގެންނެވި އީސާގެފާނު.“ * ޔޫސުފު އަކީ އީސާގެފާނުގެ އަސްލު ބައްޕަ ކަމުގައި ނުވިޔަސް މީހުން ދެކެނީ އޭނާއަކީ އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަކަމުގައެވެ.
46 ނަތާނިއެލް ބުންޏެވެ. ”ނާޒަރަތޭ. ނާޒަރަތުގައި އެއްވެސް ރަނގަޅުކަމެއް ވެދާނެހެން ކަލެއަށް ހީވޭތަ؟“
ފިލިޕު ބުންޏެވެ. ”އަޅެ އަހަންނާއި އެކު އައިސް ކަލޭވެސް ބަލާބަލަ.“
47 އީސާގެފާނަށް ނަތާނިއެލް އެކަލޭގެފާނުގެ ގާތަށް އަންނަތަން ފެނިވަޑައިގަތުމުން ވިދާޅުވިއެވެ. ”އެއަންނަނީ ތެދުވެރިއެއް. އަދި އޭނާއަކީ ފުރިހަމަ ބަނީއިސްރާއީލުގެ ދަރިއެއް.“
48 ނަތާނިއެލް އީސާގެފާނަށް ދެންނެވިއެވެ. ”އަޅުގަނޑު މިއީ ކާކުކަން ކަލޭގެފާނަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވަނީ ކިހިނަކުން؟“
އީސާގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ”ފިލިޕު ކަލޭ ހޯދަން ދިއުމުގެ ކުރިން ވައްތީނި ގަހެއްގެ ދަށުގައި ކަލޭ އިންދާ އަހަރެން ދުށިން.“
49 ނަތާނިއެލް ކުއްލިއަކަށް ބުންޏެވެ. ”އެދުރުކަލޭގެފާނު ކަލޭގެފާނު ތިޔައީ މާތްރަސްކަލާނގެ ދަރިކަލުން މާތްރަސްކަލާނގެ ދަރިކަލުން: މިއީ މާތްރަސްކަލާނގެ އާއި އިންސާނަކާއި ދެމެދު އޮންނަންވާނެ ގާތް ފުރިހަމަ ގުޅުމުގެ މާނަ ފާޅުކޮށްދީ ހާމަކުރުމަށް ބޭނުން ކުރެވޭ ލަފުޒެކެވެ. މި ލަފުޒު މިއީ އީސާގެފާނުގެ ލަޤަބުފުޅުތަކުގެ ތެރެއިން އެއްލަޤަބުފުޅެވެ. އީސާގެފާނު ވަރަށް ގިނަ ފަހަރުމަތިން މާތްރަސްކަލާނގެ ކިބަފުޅާއި މެދު އަންގަވައި ދެއްވާ އުގަންނައި ދެއްވަމުން ގެންދެވި އިރު އެކަލާނގެ ކިބަފުޅަށް ބައްޕާފުޅޭ ވިދާޅުވެ މުޙާތަބު ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ބަނީއިސްރާއީލުގެ ރަސްގެފާނު.“
50 އީސާގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ”ކަލޭ ތިޔަ ގަބޫލުކުރީ ކަލޭ ވައްތީނިގަހެއްގެ ދަށުގައި ހުއްޓާ ދުށިމޭ އަހަރެން ބުނީތީ އެހެންވީމަތަ؟ ބަލަން ހުރޭ އަދި މިއަށް ވުރެ މާ މަތިވެރި ކަންތައްތައް ކަލެއަށް ފެންނާނެ. 51 އަހަރެން މިބުނަނީ ހަމަތެދެއް. ހަމަކަށަވަރުން އުޑު ހުޅުވި މާތްރަސްކަލާނގެ މަލާއިކަތުން އިންސާނާގެ ދަރިކަލުންގެ އިންސާނާގެ ދަރިކަލުންނަކީ އީސާގެފާނަށް ދެވިފައިވާ ލަގަބުފުޅެކެވެ. އެކަން ވަނީ ކުރީގެ ފަތްފުށް ތަކުގައި ވެސް ބަޔާން ކުރެވިފައެވެ. ރަދީފު ބައްލަވާ. ގާތަށް އައިސް ގޮސް ވާތަން ތިޔަބައިމީހުން ދެކޭނެ.“

^ މާތްރޫޙުފުޅު: މާތްރޫޙުފުޅަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ރޫޙުފުޅެވެ. މިރޫޙުފުޅަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ޚާއްސަ ކުރައްވާ ފޮނުއްވި އަލްމަސީޙު ކަމުގައިވާ އީސާގެފާނު ޤަބޫލުކުރާ މީހުންނަށް މާތްރަސްކަލާނގެ ދެއްވާ ހަދިޔާއެކެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ބަސްފުޅުތަކުގެ އަޑުއަހާ އެބަސްފުޅުތަކަށް ކިޔަމަންވާ މީހުންނަށް މާތްރޫޙުފުގެ އެހީތެރިކަން ލިބޭނެއެވެ. އަދި އީސާގެފާނު މެދުވެރިކޮށް ދެއްވި ދިންނަވާނޭ މަގުން އުޅުމަށް ވެސް މާތްރޫޙުފުޅު މީސްތަކުންނަށް އެހީތެރިވެދެއްވާނެއެވެ. މާތްރޫޙުފުޅުގެ ސަބަބުން އެރޫޙުފުޅު އެމީހަކާއި އެކުގައިވާ މީހަކަށް ފާފައިން ދުރުވެގެން އުޅުމަށް ބާރުލިބޭނެއެވެ.

*^ ލޫކާސްގެ 1 ވަނަ ބާބުގެ 35 ވަނަ އާޔަތް.

1‏:17 އަލްމަސީޙު: ހިބްރޫ ބަހުން މިލަފްޒުގެ މާނައަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ކަނޑަ އަޅުއްވާފައިވާ ނޫނީ ޚާއްސަ ކުރައްވާފައިވާ މީހާއެވެ. ގުރީކު ބަހުން އަލްމަސީޙުއަށް ކިޔެނީ ކުރިސްޓޮސް އެވެ. މާތްރަސްކަލާނގެ ދުނިޔެ ފެށުނީއްސުރެން ރަސޫލު ބޭކަލުން މެދުވެރި ކުރައްވާ އެކަލާނގެ އަލްމަސީޙު ފޮނުއްވާނެ ކަމުގައި މީސްތަކުންނަށް އަންގަވަމުން ގެންދެއްވި އެވެ. އެހެން ކަމުން މާތްރަސްކަލާނގެ ކިބަފުޅަށް އީމާންވީ މީސްތަކުން އަލްމަސީޙު ދުނިޔެއަށް ވަޑައިގަތުމުގެ އިންތިޒާރުގައި ތިއްބެވެ. އަލްމަސީޙު އަކީ އެމީހުންގެ ރަށްތައް ރައްކާތެރި ކޮށްދީ އަދާވާތްތެރިންގެ ކިބައިން ސަލާމަތް ކޮށްދޭނެ ބޭކަލެއް ކަމުގައެވެ. އަދި އެ ބޭކަލަކީ ހަމަ އެކަނި ރަސޫލެއް ނޫން ކަމަށެވެ. އެ ބޭކަލަކު ވާނީ ރަސްކަލަކަށް ކަމަށް ވެސް މެއެވެ. މިއީ ބަނީއިސްރާއީލުންނަށް މާތްކަލާނގެ ކުރައްވާފައިވާ ވައުދުފުޅެއް ވީމައެވެ. ރަސޫލު ބޭކަލުން އަންގަވައިފައި ވަނީ އަލްމަސީޙު ވަޑައިގަންނަވާނީ މާތްރަސްކަލާނގެ ރަސްކަންފުޅު ޤާއިމު ކުރެއްވުމަށްޓަކައި ކަމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނު މީސްތަކުންގެ ބަލިތަކުން ފަސޭހަކުރައްވާ ފާފަވެރިކަމުން މިންޖުކޮށް ދިންނެވުމަށެވެ. އަދި އަލްމަސީޙުއަށް އަނިޔާ އާއި ވޭން ލިބިވަޑައިގެން އަވަހާރަވާނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ތިން ވަނައަށް ވާ ދުވަހު އެކަލޭގެފާނު އަލުން ދިރި ދުނިޔެއަށް ވަޑައިގަންނަވާނެ ކަމަށެވެ. މީސްތަކުން އަލްމަސީޙު ޤަބޫލުކޮށް އެކަލޭގެފާނުގެ ނަންފުޅުގަނެ ދުޢާކޮށް އެދުމުން މާތްރަސްކަލާނގެ އެމީސްތަކުންގެ ފާފަތައް ފުއްސަވާނެ ކަމަށެވެ. ރަސޫލު ބޭކަލުން އަލްމަސީޙުއާއި މެދު ބަޔާން ކުރެއްވި ހުރިހާ ކަމެއް އީސާގެފާނު މިދުނިޔެއަށް ވަޑައިގަތުމުން އެބޭކަލުން އެވިދާޅުވި ފަދައިން ހިނގާ ދިޔަ އެވެ. އެއީ އީސާގެފާނަކީ އެތައް ޒަމާނަކުންސުރެން އެރަސޫލުބޭކަލުން އެބޭކަލަކާއި މެދު އަންގަވަމުން ގެންދެވި އަލްމަސީޙުއެވެ.

1‏:18 މާތްރަސްކަލާނގެ ހަމައެކަނި ޚާއްސަ ކުރެއްވި ފަރާތް ކަމަށް ބުނެވިފައިވާ ތަނުގައި ބައެއް ފަތްފުށް ތަކުގައި ލިޔެވިފައި ވަނީ ”ދަރިކަލުން“ ނުވަތަ މި ނޫންވެސް މިފަދަ ގޮތަކަށެވެ.

1‏:19 އިމާމުން: އިމާމުންނަކީ ބައިތުލް މަޤްދިސްގެ ޚަރަމްފުޅުގައި ޚިދުމަތް ކުރާ މީހުންނެވެ. ބައިތުލް މަޤްދިސްގެ ޚަރަމްފުޅުގައި ޚިދުމަތް ކުރާ އެތައް ބައިވަރު އިމާމުންނެއްވިއެވެ. އިމާމުން ބައިތުލް މަޤްދިސް ފިޔަވާ އެހެން އެއްވެސް ދީނީ މަރުކަޒެއްގައި ޚިދުމަތެއް ނުކުރެއެވެ. އެމީހުންގެ ވަޒީފާގެ މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މުހިންމު އެއްކަމަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ކިބަފުޅަށް އަޅުކަމުގެ ގޮތުން ކުރެވޭ ޤުރުބާންތައް ގެނައުމުން އެއެއްޗެތި އަންދާ އަދި މީހުންނަށްޓަކާ ދުޢާކުރުމެވެ. ބަނީއިސްރާއީލުންގެ މެދުގައި އިމާމުންނަށް ވަރަށް އިޙުތިރާމް ކުރެވެއެވެ. އިމާމުންގެ ތެރޭގައި ތިންދަރަޖައެއް ވެއެވެ. އެއީ އިމާމުންނާއި، ބޮޑުއިމާމުންނާއި އަދި އުއްތަމަ އިމާމެވެ. އިމާމުންނާއި ބޮޑުއިމާމުންގެ ހުރިހާ އެންމެންނަކީ ވެސް އުއްތަމަ އިމާމުގެ ދަށުން މަސައްކަތް ކުރާ ބައެކެވެ. އުއްތަމަ އިމާމަކީ ދީނީ ހުރިހާ ކަމެއްގައިވެސް އެންމެ އިސްފަރާތެވެ.

1‏:19 ގުރީކު ފޮތްތަކުގައި ލިޔެވިފައިވާ ގޮތުގައި މި އެހީތެރީންނަކީ ލީވާއީގެ ދަރިކޮޅުގެ މީހުންނެވެ.

§1‏:20 މިލަފްޒުގެ މާނައަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ކަނޑަ އަޅުއްވާފައިވާ ނޫނީ ޚާއްސަކުރައްވާފައިވާ ބޭކަލެކެވެ. ބައެއް ލަފުޒުތަކުގެ މާނައިގައިވާ ”އަލްމަސީޙު“ މި ބަސް ބައްލަވާ.

1‏:21 އިލިޔާސްގެފާނު: އެކަލޭގެފާނަކީ ބަނީއިސްރާއީލުގެ މީހުންގެ ގާތަށް ފޮނުއްވުނު ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ތެރެއިން ވަރަށް މުހިންމު އެއްރަސޫލުބޭކަލެކެވެ. އެކަލޭގެފާނު މޫސާގެފާނު އެންގެވި ގޮތާއި އަމުރުފުޅުތައް ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކާ ވަރަށްބޮޑަށް މަސައްކަތް ކުރެއްވިއެވެ. އަދި މީސްތަކުން އެހެނިހެން ކަލާނގެތަކަށް އަޅުކަން ކުރުން ހުއްޓުމަށް ވެސް އެކަލޭގެފާނު ގަދަ އަޅާ މަސައްކަތް ކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު އުޅުއްވި ޒަމާނުގައި ބަޢަލް އޭ ކިޔުނު ކަލާނގެއަށް އަޅުކަންކުރުން ވަނީ ބަނީއިސްރާއީލުގެ މައްޗަށް ފެތުރިފައެވެ. އިލިޔާސްގެފާނަށް މާތްރަސްކަލާނގެ ކިބަފުޅުން ލިބިވަޑައިގެންނެވި ބާރުފުޅާއި އަޒުމާއި އެކު އެކަލޭގެފާނު ރަސްރަސްކަލުންނާއި ވެސް ދެކޮޅުހެއްދެވިއެވެ. އެމީހުން މާތްރަސްކަލާނގެ އެންގެވި މަގުން ކަންތައް ނުކުރާތީ އާއި އަދި ރައްޔިތުންގެ މައްޗަށް ވެރިކަންކުރާ ޚުދުމުޚުތާރު އިންސާފެއް ނެތް ގޮތާއި މެދު އެކަލޭގެފާނު ދެކޮޅުހެއްދެވިއެވެ. އިލިޔާސްގެފާނު މިދުނިޔޭގައި އުޅުއްވީ އީސާގެފާނު ދުނިޔެއަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ގާތްކަޑަކަށް އަށް ސަތޭކަ ވަރަކަށް އަހަރު ކުރިންނެވެ.

*1‏:21 އެތައް އަހަރެއްގެ ކުރިން މާތްރަސްކަލާނގެ މޫސާގެފާނަށް ވަޙީކުރައްވާފައި ވަނީ ބަނީއިސްރާއީލުގެ މީހުންގެ ތެރެއިން ޚާއްސަ ރަސޫލުބޭކަލަކު ފޮނުއްވޭނެ ކަމުގައެވެ. އެބޭކަލަކީ އީސާ އަލްމަސީޙުއެވެ.

1‏:24‏-25 ފަރީސީން: މިއީ ބަނީއިސްރާއީލުގެ އެންމެ ބާރުގަދަ ދީނީ ބައިގެ މީހުންނެވެ. މިމީހުންނަކީ ދީނުގެ ކަންތައްތަކުގެ ޤަވާއިދުތައް އެންމެ ކުޑަމިންވަރެއް ވެސް އުނިނުކޮށް ކޮށްއުޅުނު ބަޔެކެވެ. އެހެން މީހަކުވެސް ކިރިޔާވެސް ކަމެއް އުނިކޮށްފިނަމަ ފަރީސީނުގެ މީހުން އެމީހަކާއި ދޭތެރޭ މައާފެއް ނުކުރެއެވެ. އަދި އެކަމުގެ ސަބަބުން އެމީހަކަށް އަދަބު ލިބެއެވެ. ބަނީއިސްރާއީލުންގެ މެދުގައި ފަރީސީންނަށް ވަރަށްބޮޑަށް އިޙުތިރާމް ކުރެވެއެވެ.

1‏:24‏-25 ތައުބާގެ ހިނެވުން: މި ހިނެވުމަކީ މީހަކު ފާފައިން ދުރުވެ އެމީހާގެ ފާފަވެރި ނަފުސު މަރުވެ އަލުން އާ ސާފު ތޯހިރު ނަފުސެއް އުފަން ވެއްޖެކަން ރަމްޒުކޮށްދިނުމަށް ހިނައިގަނެވޭ ހިނައިގަތުމެކެވެ. މި ހިނެވުން މީހަކު ހިނެވޭ ގޮތަކީ ފެން އެމީހެއްގެ ބޮލަށް އަޅާ ހަށިގަނޑުން ލައިގެން ފައިބައިގެން ދާ ގޮތަށް ނުވަތަ އެމީހާ ފެން އެއްޗެއްގެ އަޑިއަށް ލާފައި ނެގުމުންނެވެ. މާތްރަސްކަލާނގެ ޚާއްސަކުރައްވާ ފޮނުއްވާނެ އަލްމަސީޙު ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރިން މީސްތަކުން ތައުބާވެ އެބައިމީހުންގެ ހިތްތައް ސާފުކުރުމަށް ޔަޙުޔާގެފާނު މީސްތަކުންނަށް ގޮވާލެއްވިއެވެ. އަދި ޔަޙުޔާގެފާނު އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ހިނައިގަތުމަށް އައި މީސްތަކުން ތައުބާގެ ހިނެވުމުން ހިނެވީ އުރުދުން ކޯރުގެ އައްސޭރީގައެވެ. އަދި ހަމައެފަދައިން ތައުބާގެ ހިނެވުމަކީ މީހަކު އީސާގެފާނު ޤަބޫލުކޮށް އެކަލޭގެފާނުގެ ބަސްފުޅުތައް އަހާ އެބަސްފުޅުތަކާއި އެއްގޮތަށް އަމަލުކުރުމަށް ގަސްތުކޮށްފި ހިނދުމެ ހިނެވޭ ހިނެވުމެކެވެ. ”ޔަޙުޔާގެފާނު“ ބަލާ.

1‏:29 ޤުރުބާން ކުރުން: މާތްރަސްކަލާނގެ މޫސާގެފާނު މެދުވެރިކުރައްވާ ބަނީއިސްރާއީލުގެ މީހުންނާއި އެކު އިޤްރާރެއް ކުރެއްވިއެވެ. މިއިޤްރާރުގައި ހިމެނޭ އެއްގަވައިދަކީ ބަނީއިސްރާއީލުގެ މީހުން ކުރަންޖެހޭ ޤުރުބާންތަކެކެވެ. މިޤުރުބާންތައް ކުރުމުގެ ތިން މަޤްސަދެއްވެއެވެ. އޭގެތެރެއިން ފުރަތަމަ ކަމަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ކިބަފުޅަށް އިޙުތިރާމް އަދާކޮށް އެކަލާނގެ ދެއްވި ރަޙުމަތްތަކުގެ މައްޗަށް ޝުކުރުކުރުމެވެ. ދެވަނަ ކަމަކީ ކުރެވިފައިވާ ފާފަތަކަށް ތައުބާވެ އެކަންތައް ތަކަށް އެކަލާނގެ ކިބަފުޅުން މަޢާފުލިބިގަތުމެވެ. އަދި ތިންވަނަކަމަކީ ތިމާގެ ފާފަތަކުގެ ސަބަބުން ތިމާއަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ކިބަފުޅުގައި ނުތާހިރު މީހަކަށް ވެއެވެ. ނަމަވެސް އެމީހުން ކުރާ ޤުރުބާނުގެ ސަބަބުން އެކަލާނގެ ކިބަފުޅުގައި އެމީހަކީ ތާހިރުމީހަކު ކަމުގައިވެއެވެ. އެއީ އެމީހާގެ ފުރާނާއިގެ ބަދަލުގައި ޤުރުބާން ކުރެވޭ ޖަނަވާރުގެ ސަބަބުންނެވެ.

1‏:32 މާތްރޫޙުފުޅު: މާތްރޫޙުފުޅަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ރޫޙުފުޅެވެ. މިރޫޙުފުޅަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ޚާއްސަ ކުރައްވާ ފޮނުއްވި އަލްމަސީޙު ކަމުގައިވާ އީސާގެފާނު ޤަބޫލުކުރާ މީހުންނަށް މާތްރަސްކަލާނގެ ދެއްވާ ހަދިޔާއެކެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ބަސްފުޅުތަކުގެ އަޑުއަހާ އެބަސްފުޅުތަކަށް ކިޔަމަންވާ މީހުންނަށް މާތްރޫޙުފުގެ އެހީތެރިކަން ލިބޭނެއެވެ. އަދި އީސާގެފާނު މެދުވެރިކޮށް ދެއްވި ދިންނަވާނޭ މަގުން އުޅުމަށް ވެސް މާތްރޫޙުފުޅު މީސްތަކުންނަށް އެހީތެރިވެދެއްވާނެއެވެ. މާތްރޫޙުފުޅުގެ ސަބަބުން އެރޫޙުފުޅު އެމީހަކާއި އެކުގައިވާ މީހަކަށް ފާފައިން ދުރުވެގެން އުޅުމަށް ބާރުލިބޭނެއެވެ.

1‏:36 އެކަލޭގެފާނަކީ ފާފައިގެ ކައްފަރާއެއްގެ ގޮތުގައި ކަތިލެވޭ ކަންބަޅިއެއް ކަމުގައެވެ. ފެށުން ބާވީސްވަނަ ބާބު އަދި އަޅުވެތިކަމުން މިނިވަންވުން ބާރަވަނަ ބާބު ބައްލަވާ.

1‏:38 މިތަނުގައި ގުރީކުބަހުން ލިޔެވިފައި ވަނީ ”ރައްބި، މިބަހުގެ މާނައަކީ އެދުރުކަލޭގެފާނުއެވެ.“ މިފަދައިންނެވެ.

1‏:41 އަލްމަސީޙު: ހިބްރޫ ބަހުން މިލަފްޒުގެ މާނައަކީ މާތްރަސްކަލާނގެ ކަނޑަ އަޅުއްވާފައިވާ ނޫނީ ޚާއްސަ ކުރައްވާފައިވާ މީހާއެވެ. ގުރީކު ބަހުން އަލްމަސީޙުއަށް ކިޔެނީ ކުރިސްޓޮސް އެވެ. މާތްރަސްކަލާނގެ ދުނިޔެ ފެށުނީއްސުރެން ރަސޫލު ބޭކަލުން މެދުވެރި ކުރައްވާ އެކަލާނގެ އަލްމަސީޙު ފޮނުއްވާނެ ކަމުގައި މީސްތަކުންނަށް އަންގަވަމުން ގެންދެއްވި އެވެ. އެހެން ކަމުން މާތްރަސްކަލާނގެ ކިބަފުޅަށް އީމާންވީ މީސްތަކުން އަލްމަސީޙު ދުނިޔެއަށް ވަޑައިގަތުމުގެ އިންތިޒާރުގައި ތިއްބެވެ. އަލްމަސީޙު އަކީ އެމީހުންގެ ރަށްތައް ރައްކާތެރި ކޮށްދީ އަދާވާތްތެރިންގެ ކިބައިން ސަލާމަތް ކޮށްދޭނެ ބޭކަލެއް ކަމުގައެވެ. އަދި އެ ބޭކަލަކީ ހަމަ އެކަނި ރަސޫލެއް ނޫން ކަމަށެވެ. އެ ބޭކަލަކު ވާނީ ރަސްކަލަކަށް ކަމަށް ވެސް މެއެވެ. މިއީ ބަނީއިސްރާއީލުންނަށް މާތްކަލާނގެ ކުރައްވާފައިވާ ވައުދުފުޅެއް ވީމައެވެ. ރަސޫލު ބޭކަލުން އަންގަވައިފައި ވަނީ އަލްމަސީޙު ވަޑައިގަންނަވާނީ މާތްރަސްކަލާނގެ ރަސްކަންފުޅު ޤާއިމު ކުރެއްވުމަށްޓަކައި ކަމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނު މީސްތަކުންގެ ބަލިތަކުން ފަސޭހަކުރައްވާ ފާފަވެރިކަމުން މިންޖުކޮށް ދިންނެވުމަށެވެ. އަދި އަލްމަސީޙުއަށް އަނިޔާ އާއި ވޭން ލިބިވަޑައިގެން އަވަހާރަވާނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ތިން ވަނައަށް ވާ ދުވަހު އެކަލޭގެފާނު އަލުން ދިރި ދުނިޔެއަށް ވަޑައިގަންނަވާނެ ކަމަށެވެ. މީސްތަކުން އަލްމަސީޙު ޤަބޫލުކޮށް އެކަލޭގެފާނުގެ ނަންފުޅުގަނެ ދުޢާކޮށް އެދުމުން މާތްރަސްކަލާނގެ އެމީސްތަކުންގެ ފާފަތައް ފުއްސަވާނެ ކަމަށެވެ. ރަސޫލު ބޭކަލުން އަލްމަސީޙުއާއި މެދު ބަޔާން ކުރެއްވި ހުރިހާ ކަމެއް އީސާގެފާނު މިދުނިޔެއަށް ވަޑައިގަތުމުން އެބޭކަލުން އެވިދާޅުވި ފަދައިން ހިނގާ ދިޔަ އެވެ. އެއީ އީސާގެފާނަކީ އެތައް ޒަމާނަކުންސުރެން އެރަސޫލުބޭކަލުން އެބޭކަލަކާއި މެދު އަންގަވަމުން ގެންދެވި އަލްމަސީޙުއެވެ.

§1‏:42 އަދި ޢިބްރާނީ ބަހުން ”ކީފާ“ އާއި ގުރީކު ބަހުން ”ޕަތަރަސް“ މި ދެބަހުގެ ވެސް މާނައަކީ އެއްމާނައެކެވެ. އެއީ ހިލައެވެ.

*1‏:45 ޔޫސުފު އަކީ އީސާގެފާނުގެ އަސްލު ބައްޕަ ކަމުގައި ނުވިޔަސް މީހުން ދެކެނީ އޭނާއަކީ އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަކަމުގައެވެ.

1‏:49 މާތްރަސްކަލާނގެ ދަރިކަލުން: މިއީ މާތްރަސްކަލާނގެ އާއި އިންސާނަކާއި ދެމެދު އޮންނަންވާނެ ގާތް ފުރިހަމަ ގުޅުމުގެ މާނަ ފާޅުކޮށްދީ ހާމަކުރުމަށް ބޭނުން ކުރެވޭ ލަފުޒެކެވެ. މި ލަފުޒު މިއީ އީސާގެފާނުގެ ލަޤަބުފުޅުތަކުގެ ތެރެއިން އެއްލަޤަބުފުޅެވެ. އީސާގެފާނު ވަރަށް ގިނަ ފަހަރުމަތިން މާތްރަސްކަލާނގެ ކިބަފުޅާއި މެދު އަންގަވައި ދެއްވާ އުގަންނައި ދެއްވަމުން ގެންދެވި އިރު އެކަލާނގެ ކިބަފުޅަށް ބައްޕާފުޅޭ ވިދާޅުވެ މުޙާތަބު ކުރައްވާފައި ވެއެވެ.

1‏:51 އިންސާނާގެ ދަރިކަލުންނަކީ އީސާގެފާނަށް ދެވިފައިވާ ލަގަބުފުޅެކެވެ. އެކަން ވަނީ ކުރީގެ ފަތްފުށް ތަކުގައި ވެސް ބަޔާން ކުރެވިފައެވެ. ރަދީފު ބައްލަވާ.